Versnelde opgave PFAS onderzoeken bodem

Sinds de inwerkingtreding van het ‘Tijdelijk handelingskader voor hergebruik van PFAS-houdende grond en baggerspecie’ op 8 juli 2019 hebben onze bodemadviseurs hun handen vol aan onderzoeken naar PFAS. Veelal gaat het om aanvullingen van eerdere opgeleverde reguliere bodemonderzoeken. Maar net alleen de  onze adviseurs, maar ook de laboratoria, Omgevingdiensten, opdrachtgevers, aannemers en grondverwerkers hebben hun handen vol om verantwoord  om te kunnen gaan met deze problematiek.

Het handelingskader is gericht op het aantreffen van de stoffen PFOA (Perfluoroctaanzuur), PFOS (Perfluoroctaansulfonaat) en GenX (HFPO-DA). Deze stoffen behoren tot de stofgroep PFAS (poly- en perfluoralkylstoffen), die uit ruim 6000 stoffen bestaat. PFAS worden al decennia gebruikt in allerlei alledaagse toepassingen zoals verf, blusschuim, pannen, kleding en cosmetica. Kenmerkend voor deze stoffen is dat ze persistent, mobiel en nauwelijks biologisch afbreekbaar zijn. Bovendien is er van verschillende PFAS aangetoond dat ze toxisch zijn, voor de meeste PFAS moet dit nog onderzocht worden. Door het wijdverbreide gebruik van PFAS wordt PFAS in Nederland, en breder in Europa, inmiddels niet als puntbron, maar diffuus verspreid in het milieu aangetroffen.

 

Het huidige beleid voor hergebruik van grond en baggerspecie die is verontreinigd met stoffen, waarvoor geen toetsingsnormen zijn ontwikkeld, zorgt in geval van PFAS voor stagnatie bij de afzet van vrijkomende grondstromen. Voor dergelijke niet genormeerde stoffen geldt de bepalingsgrens namelijk als maximaal toegestane waarde. Vooruitlopend op een definitieve oplossing is (op basis van de kennis van nu) een tijdelijk handelingskader voor het omgaan van PFAS-houdende grond en baggerspecie (hierna Tijdelijk handelingskader PFAS) opgesteld. Met het Tijdelijk handelingskader PFAS wordt beoogd om de stagnatie die nu optreedt in grond en baggerverzet en baggerwerkzaamheden en de daarmee gepaard gaande maatschappelijke kosten waar mogelijk op te heffen, terwijl onverkort de uitgangspunten gehandhaafd blijven dat onaanvaardbare risico’s voor de gezondheid van de mens en milieu worden voorkomen en dat verspreiden van grond en baggerspecie met PFAS naar niet of minder belaste gebieden wordt tegengegaan.

De brief van de 8 juli 2019 aan de voorzitter van de Tweede Kamer en het Tijdelijk handelingskader PFAS is te downloaden met onderstaande link:

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2019/07/08/handelingskader-voor-hergebruik-van-pfas-houdende-grond-en-baggerspecie

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/07/08/tijdelijk-handelingskader-voor-hergebruik-van-pfas-houdende-grond-en-baggerspecie

Het tijdelijke handelingskader biedt een landelijk kader voor de omgang met PFAS-houdende grond en baggerspecie. Dat kader zal juridisch worden verankerd via een separate wijziging van de Regeling bodemkwaliteit.

Op basis van de stukken blijkt dat de bovengrond en geroerde bodems in heel Nederland verdacht zijn op het (diffuus) voorkomen van PFAS. Hierdoor geldt per direct dat onderzoek op PFAS verplicht is, tenzij kan worden aangetoond dat de grond of baggerspecie onverdacht is. In het vooronderzoek behorende bij de partijkeuring dient dit dan gemotiveerd te worden, bijvoorbeeld in geval van diepere (dieper dan 1,0 mmv) ongeroerde bodemlagen. Daarnaast zijn in het tijdelijk handelingskader de volgende situaties uitgezonderd van onderzoek op PFAS:

  • het verspreiden van baggerspecie over het aangrenzende perceel (onverdachte watergangen, overeenkomstig artikel 4.3.4, vierde lid Rbk);
  • het toepassen of verspreiden van baggerspecie benedenstrooms in hetzelfde oppervlaktewater (inclusief grootschalige toepassingen).

AGEL adviseurs voert voor diverse opdrachtgevers op basis van het Besluit bodemkwaliteit partijkeuringen grond en baggerspecie uit. Het Tijdelijk handelingskader PFAS heeft dus consequenties voor deze partijkeuringen.

Vanaf 8 juli 2019 dient het analysepakket voor de meeste partijkeuringen uitgebreid te worden met

PFAS (28 individuele stoffen). Indien uit het vooronderzoek blijkt dat GenX ook in de bodem kan voorkomen dient deze parameter eveneens onderzocht te worden. Grond en baggerspecie uit andere EU-lidstaten dient op dezelfde wijze behandeld te worden als grond en baggerspecie die in Nederland is vrijgekomen. Ook voor deze grond geldt dat onderzoek op PFAS moet worden uitgevoerd, tenzij het vanwege de herkomst of anderszins duidelijk is dat de grond of baggerspecie geen PFAS kan bevatten. De partijkeuring moet hierover duidelijkheid bieden. De ILT kan in het kader van de Europese Verordening Overbrengen Afvalstoffen (EVOA) de vergunning voor de invoer in Nederland van grond of baggerspecie die niet aan de generieke of lokale toepassingsnormen voldoet, weigeren.

Voor eerder uitgevoerde partijkeuringen of (water)bodemonderzoeken geldt een overgangstermijn tot 1 oktober 2019, waarmee deze milieuhygiënische verklaringen nog mogen worden gebruikt om de betreffende partij grond of baggerspecie toe te passen zonder aanvullende analyse op PFAS. Voor nieuwe partijkeuringen geldt geen overgangstermijn. De achtergrond van het ontbreken van een overgangstermijn voor nieuwe partijkeuringen is dat onderzoek naar het voorkomen van PFAS volgens de zorgplicht feitelijk al verplicht was. Bij toepassing na 1 oktober 2019 moet de partij altijd aanvullend op PFAS worden onderzocht.

Overgangstermijn analyse op PFAS

 toepassing partij voor 1 oktober ‘19toepassing partij vanaf 1 oktober ‘19
monsterneming en veldwerk uitgevoerd voor verzending kamerbriefAnalyse op PFAS niet verplichtaanvullende analyse op PFAS noodzakelijk
monsterneming en veldwerk uitgevoerd na verzending kamerbriefVerplicht meenemen van PFAS bij

het onderzoek

Verplicht meenemen van PFAS bij

het onderzoek

In het Tijdelijk handelingskader PFAS zijn de toepassingsnormen opgenomen. De toepassingsnormen voor het toepassen van grond en baggerspecie op de landbodem boven grondwaterniveau zijn in onderstaande tabel opgenomen. Voor andere toepassingen wordt verwezen naar het Tijdelijk handelingskader PFAS.

Toepassingsnormen voor het toepassen van grond en baggerspecie op de landbodem boven grondwaterniveau 1 (in μg/kg.ds) 2

Functieklasse in de zin van het BbkPFOSPFOAGenXOverige PFAS
Landbouw/natuur0,10,10,10,1
Landbouw/natuur, bij hogere Achtergrond-waarde dan 0,1de gemeten

achtergrondwaarde,

ten hoogste 3,0

de gemeten

achtergrondwaarde,

ten hoogste 7,0

de gemeten

achtergrondwaarde,

ten hoogste 3,0

de gemeten

achtergrondwaarde,

ten hoogste 3,0

Wonen3,07,03,03,0
Industrie3,07,03,03,0

(1) Voor gebieden met een hoge grondwaterstand geldt in plaats van ‘boven grondwaterniveau:’ tot ten hoogste 1 meter onder het maaiveld

(2) Op de waarde uit deze tabel hoeft (tot 10%)geen bodemtypecorrectie toegepast te worden (dit is overeenkomstig de systematiek zoals die op dit moment geldt voor PAK (10 VROM))

Voor overige toepassingen, waaronder (grootschalige) toepassing in oppervlaktewater, geldt voor alle PFAS een maximale norm van 0,1 μg/kg ds (= bepalingsgrens).

Momenteel zijn er nog veel vragen op welke wijze het Tijdelijk handelingskader PFAS geïnterpreteerd moet worden en hoe overheden en bevoegd gezagen hiermee om gaan. In de komende weken zal hier meer duidelijk over komen. Op de website van Bodem+ wordt antwoord gegeven op vaak terugkomende vragen. Deze vindt u via

https://www.bodemplus.nl/onderwerpen/wet-regelgeving/bbk/vragen/grond-bagger-pfas/

Uiteraard kunt u ook rechtstreeks met de collega Bodemadviseurs van het werkveld Milieu contact opnemen.

BENIEUWD NAAR DE MOGELIJKHEDEN?